De geschiedenis van Patience-spellen
De geschiedenis van patiencespellen, of tenminste die van veel ervan, blijft ook vandaag nog een mysterie, ondanks het feit dat duizenden van deze kaartspelliefhebbers hebben geprobeerd in de oorsprong ervan te graven. Voor spellen die pas in de tweede helft van de 20e eeuw verschenen, is het makkelijker om hun ontwikkeling tot aan de bedenker terug te voeren, maar voor spellen die veel ouder zijn, zijn de sporen moeilijker te volgen. Toch is niet alles een raadsel. Er zijn hier en daar kleine stukjes informatie die ons helpen een beter beeld te vormen van de oorsprong van deze geliefde kaartspellen.
De oorsprong van patiencespellen
Men denkt dat patiencespellen voor het eerst verschenen aan het einde van de 18e eeuw in Europa, waarbij historici nog steeds tussen Scandinavië en Oost-Europa discussiëren als hun oorspronkelijke geboorteplaats. Hoe dan ook, deze kaartspellen werden voor het eerst wijdverbreid populair in de 19e eeuw in Frankrijk en verspreidden zich aan het einde van die eeuw naar het Verenigd Koninkrijk en Duitsland.
Met uitzondering van de Verenigde Staten en Canada staat het spel over de hele wereld bekend als Patience, waarvan de naam afkomstig is van het Franse woord met dezelfde spelling en betekenis. De reden is eenvoudig: deze soorten kaartspellen werden beschouwd als een oefening in geduld. Zelfs in Noord-Amerika komt de naam die voor deze kaartspellen is gekozen, Solitaire, ook uit het Frans en betekent eenzaam of alleen, een passende naam, aangezien het eenpersoonsspellen zijn.
Klondike
Klondike is de meest populaire versie van Patience. Zo veel zelfs dat de term Patience, wanneer deze alleen wordt gebruikt, doorgaans naar dit specifieke spel verwijst.
Zoals bij bijna alle andere versies van Patience is de oorsprong van Klondike ook complex. Het is algemeen aanvaard dat het spel voor het eerst verscheen aan het einde van de 19e eeuw in de gelijknamige regio in Canada. Aan de goudzoekers uit dat gebied, die beroemd werden tijdens de goudkoorts, wordt traditioneel toegeschreven dat zij Klondike hebben gecreëerd of tenminste de veranderingen hebben doorgevoerd die het later zo populair maakten.
Een andere theorie beweert dat het spel is gecreëerd door Richard Canfield, die het opnam in zijn casino’s, wat ertoe leidde dat het spel een tijdlang de naam Canfield kreeg. Maar Canfield gebruikte in zijn casino’s de naam Klondike, wat deze theorie verzwakt. Bovendien raakte de naam Canfield rond diezelfde tijd ook populair, verbonden aan een ander patiencespel dat in het Verenigd Koninkrijk bekend stond als Demon, wat tot enige verwarring met de Klondike-versie kan hebben geleid.
De geschiedenis van Klondike Patience kan niet worden afgemaakt zonder de opname in Microsoft Windows 3.0 in 1990 te vermelden. De populariteitsexplosie was zo indrukwekkend dat de geschiedenis van de personal computer en patience op dat moment met elkaar verweven raakte.
Spider Patience
De geschiedenis van Spider Patience lijkt nog mysterieuzer dan die van zijn voorganger. De eerste vermelding van het spel is te vinden in het boek uit 1917 “Culbertsons Card Game Complete with Official rules”, geschreven door de beroemde bridgespeler Ely Culbertson. Het is niet duidelijk of hij de uitvinder ervan kan zijn, of dat hij simpelweg de regels noemde van een patiencespel dat op dat moment al bekend was.
De eerste verwijzing naar Spider Patience zoals we het vandaag kennen, verschijnt pas in 1949. De geschiedenis van de naam wordt rond diezelfde tijd ook onthuld. “Spider” in de naam komt van de 8 basisstapels die spelers moeten opbouwen om het spel te winnen - acht zoals het aantal poten dat de meeste spinnen hebben.
Het spel verdween na 1949 weer onder de radar, totdat het definitief terugkeerde in 1998. In dat jaar werd Spider Patience voor het eerst opgenomen in de Windows-software van Microsoft en bereikte een breder publiek wereldwijd. Het werd een onmiddellijk succes, wat ertoe leidde dat het vandaag de dag het op één na meest populaire en gespeelde patiencespel is, alleen overtroffen door klassiek Klondike.
FreeCell
De geschiedenis van FreeCell is opvallend duidelijker dan die van Spider, hoewel de oorsprong nog steeds wordt bediscussieerd. Velen geloven dat dit kaartspel geïnspireerd is door een veel ouder spel genaamd Eights Off, waarbij spelers acht vrije cellen hadden om te helpen bij het verplaatsen van de kaarten. Dit oude spel ontwikkelde zich vervolgens tot Baker’s game, een patience-kaartspel waarvan het enige verschil met de FreeCell die we vandaag spelen is dat de volgorden op kleur werden opgebouwd en niet met afwisselende kleuren.
In 1945 beschreef het Zweedse boek “Världens bästa patienser och patiensspel” (De beste patiencespellen en patienceontwerpen ter wereld) een spel genaamd Napoleon in St. Helen (niet te verwarren met het spel met dezelfde naam dat we vandaag kennen), dat al opvallend veel op FreeCell leek. In feite had het maar twee verschillen: de laatste vier kaarten van de voorraadstapel werden in de vrije cellen uitgedeeld in plaats van op het tableau, en een lege plek op het tableau kon alleen met heren worden gevuld.
Zowel Baker’s game als de Zweedse Napoleon in St. Helen lijken passende voorlopers van de hedendaagse FreeCell, maar het blijft een mysterie of ze beide onafhankelijk waren geïnspireerd door Eights Off, of dat de heer C. L. Baker al bekend was met de Zweedse variant.
We weten echter dat het Baker’s game was dat de bedenker van FreeCell beïnvloedde: Paul Alfille.
Terwijl Alfille de wiskunde achter Baker’s game bestudeerde, besloot hij de volgorden op het tableau op te bouwen met behulp van afwisselende kleuren, wat de winbaarheid van het spel vergrootte. Om zijn studie voort te zetten, creëerde hij in 1978 de eerste virtuele versie van het spel met behulp van de programmeertaal Tutor voor het educatieve computersysteem PLATO en noemde hij het Free Cell.
Het enorme succes van het spel moest echter wachten tot de jaren 90. Jim Horne, die voor Microsoft werkte, leerde het spel kennen via het PLATO-systeem en maakte een versie voor implementatie in de Windows-software. Het spel werd vanaf 1992 eerst opgenomen in speciale uitgaven van de software. Het werd uiteindelijk opgenomen in de Windows 95-software en bereikte zo elk huis of kantoor met een pc.
Andere patiencespellen
Als de meest populaire patiencespellen is de geschiedenis van Klondike, Spider en FreeCell een onderwerp van interesse geweest voor veel fans en historici. Toch blijft hun oorsprong, zoals hierboven vermeld, grotendeels onduidelijk.
Het vinden van de wortels van veel patiencespellen is bijna onmogelijk gebleken, hetzij omdat er geen referenties naar de spellen bestaan, hetzij omdat de bestaande tegenstrijdig zijn, hetzij omdat ze zijn opgesmukt om de spellen om de een of andere reden interessanter te maken.
Een goed voorbeeld van dat laatste is het spel Napoleon at St. Helena, ook bekend als Forty Thieves. Is het echt mogelijk dat Napoleon de bedenker ervan was? Is het waar dat hij zijn dagen in ballingschap doorbracht met niets anders dan dit patiencespel? Er is geen bewijs van het tegendeel, maar ook niets dat deze beweringen duidelijk bevestigt.
Weinig patiencespellen hebben een rechttoe rechtaan geschiedenis. Tripeaks werd bijvoorbeeld in 1989 uitgevonden door Robert Hogue. Baker’s Dozen (niet te verwarren met Baker’s game, de voorloper van FreeCell) werd voor het eerst gepubliceerd in 1883 door Dick. Maar dit zijn uitzonderingen.
Zelfs nieuwere varianten van Patience zijn soms moeilijk terug te voeren naar hun oorsprong. Addiction is bijvoorbeeld een relatief nieuwe toevoeging aan de patiencefamilie, en toch blijkt het vinden van de bedenker een herculische taak.
Uiteindelijk kan het interessant zijn om de geschiedenis van patiencespellen te kennen, maar niets gaat boven het plezier van ze te spelen. Heb plezier met het uitdagen van deze kaartspellen en houd nieuwe ontwikkelingen rond hun oorsprong in de gaten.
